Heading wie zijn wij

Arjan van den Born heeft in de afgelopen jaren zijn proefschrift geschreven over zelfstandige professionals (freelancers) en de toekomstige uitdagingen van kennisorganisaties zoals mediabedrijven, high-tech industrieën, organisaties voor zakelijke dienstverlening en instellingen voor gezondheidszorg, onderwijs en onderzoek. Delen van dit proefschrift zullen binnenkort worden gepubliceerd op deze website.

Wat zijn de uitdagingen van kennisorganisaties?
Kennisorganisaties staan voor grote strategische uitdagingen. Ten eerste zorgt de afnemende loyaliteit van werknemers ervoor dat de individuele kennis van werknemers steeds minder een concurrentievoordeel oplevert. Als het de professional niet bevalt, gaat hij of zij gewoon weg. Kennisorganisaties moeten zich daarom instellen op steeds flexibeler arbeidsmarkten. Dit betekent een nieuwe strategische positie. Ten tweede is het onderhand wel duidelijk dat de procesaanpak van de laatste twintig jaar niet werkt voor kennisorganisaties. De Angelsaksische aanpak heeft geleid tot een veelheid aan bureaucratie en een verlies aan professionaliteit. De aandacht voor het vak moet weer terugkomen in kennisorganisaties. Anders verlaten professionals de organisatie sowieso. Ten derde worden individuele kwaliteiten steeds belangrijker en neemt de macht van het individu toe. Dit betekent dat kennisorganisaties een nieuwe rol ten opzichte van individuen moet innemen.

In de laatste twee decennia zijn veel organisaties doorgeslagen in het managen van het proces. In de ambitie om het proces te managen wordt het vak maar al te vaak over het hoofd gezien. Professionals worden steeds vaker lastig gevallen met formulieren, rapporten en regels die niets te maken hebben met het werkelijke vak. Vaak wordt de afdeling ook nog eens geleid door een manager die niets met het vakgebied heeft. Wil een bedrijf in de toekomst zijn kennisprofessionals behouden moeten de procedures geminimaliseerd worden en moet er meer aandacht komen voor de essentie; het vak.

Doordat professionals steeds mobieler worden kan een onderneming zijn concurrentiepositie niet meer baseren op alle aanwezige professionele kennis. Ondernemingen moeten helder definiëren welke kennisresources nu echt cruciaal zijn voor de concurrentiepositie. De organisatie moet deze cruciale kennisprofessionals langdurig aan de onderneming verbinden. Echte professionals zullen alleen voor organisaties gaan werken als zij daar iets extra’s voor terug krijgen. Dit is veelal een aspect dat zij niet eenvoudig als zelfstandige kunnen krijgen. Hierbij moet gedacht worden aan zeer interessante complexe opdrachten, professionele ontwikkeling, een sociale context of hogere geldelijke beloningen (aandelen, opties, bonussen). Als een organisatie dit niet biedt zullen professionals kiezen voor de autonomie die de markt biedt.

Kennisorganisaties kunnen op twee verschillende wijzen omgaan met de steeds flexibeler arbeidsmarkt. Ten eerste kan een organisatie de flexibilisering van de arbeidsmarkt ontlopen. Bijvoorbeeld door zich terug te trekken op gebieden waar werknemersloyaliteit een voordeel is (bijvoorbeeld op gebieden met een hoog reputatierisico of gebieden waar zeer specifieke kennis nodig is). Ten tweede kan een organisatie juist gebruik maken van de dalende loyaliteit van werknemers door te investeren in zijn capaciteiten om de juiste dynamische teams te formeren en te managen.
Kennismanagement is in de toekomst meer dan het beschikbaar stellen van databases. Kennisorganisaties moeten de spin in het web worden in professionele netwerken. Zij moeten door contacten met afnemers, werknemers, vakorganisaties en leveranciers de spin in het web worden die meer is dan de verschillende dalen samen.